Δήμος Νευροκοπιου

ΝΕΥΡΟΚΟΠΙ
• Η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων, (Άγιος Θεόδωρος ο Στρατηλάτης & Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων) είναι ένα έθιμο που επιβιώνει εδώ και αιώνες στην περιοχή μας, από την εποχή του Ιουλιανού του Παραβάτη. Γιορτάζεται στο εξωκλήσι των Αγίων, που βρίσκεται σε υψόμετρο 1800 μέτρων περίπου βορειοανατολικά του Νευροκοπίου σε μια απόκρημνη πλαγιά, και στο "Αλώνι" που βρίσκεται στην περιοχή κοντά στο δρόμο προς Ποταμούς. Οι προσκυνητές ξεκινούν το βράδυ της παραμονής των Αγίων Θεοδώρων την ανάβαση στο βουνό, κουβαλώντας μαζί τους το "κουλάκι" (ή "κολάχι"), ένα στρογγυλό ψωμί πασπαλισμένο με σουσάμι και καραμέλες, που θα προσφέρουν στους Αγίους. Η ανάβαση είναι κοπιαστική, όχι μόνο λόγω του υψηλού βαθμού δυσκολίας της διαδρομής, αλλά και λόγω των καιρικών συνθηκών που επικρατούν εκείνες τις μέρες. Οι προσκυνητές έχουν να νικήσουν τον καιρό, αλλά και τον κακό εαυτό τους, μιας και η ανάβαση έχει εξαγνιστικό χαρακτήρα.
Αυτό που δεν πρέπει να παραληφθεί είναι ότι η παρουσία γυναικών στο προσκύνημα απαγορεύεται δια ροπάλου. Η παράδοση λέει ότι κάποτε ανέβηκε στο βουνό με τους άντρες ένα μικρό κορίτσι και ξέσπασε μια ανεμοθύελλα άνευ προηγουμένου και χάθηκε στο χιόνι. Αυτό σίγουρα λειτουργεί αποτρεπτικά σε όποια θελήσει να παραβιάσει τον κανόνα, το μόνο σίγουρο είναι ότι η παρουσία των γυναικών δεν βοηθά στην κάθαρση των προσκυνητών και γι' αυτόν το λόγο oφείλουν να σεβαστούν το Άβατον της περιοχής, που ισχύει μόνο για εκείνες τις ημέρες.
Οι προσκυνητές ανεβαίνουν προς το εξωκλήσι με τραγούδια και χορούς. Σταματούν στο εξωκλήσι της Αγίας Ελένης για να ξεκουραστούν, και συνεχίζουν μέχρι να φτάσουν στους Αγίους Θεοδώρους όπου θα περάσουν τη νύχτα. Την επόμενηανάβουν φωτιά και κάνουν μια μικρή λειτουργία στο εξωκλήσι . Για να ευλογηθεί το "κουλάκι" το βάζουν μπρος στο εξωκλήσι και κάνουν τρεις φορές το γύρο του εξωκλησιού. Το πρωί αρχίζουν να κατεβαίνουν. Σταματούν σε ένα διάσελο όπου φυτρώνουν οι "κότκες" (ή "κότσιτσι-μάτσιτσι" ή "γατάκια"), ένα είδος γαλάζιων κρίνων με χνουδωτά πέταλα, γνωστοί και ως "Pulsatilla halleri", τους οποίους μαζεύουν για να δώσουν στις νέες κοπέλες του χωριού όταν θα φτάσουν στο "Αλώνι". Η παράδοση λέει ότι τις "κότκες" τις βάζουν οι κοπέλες κάτω από το μαξιλάρι τους για να δουν ποιον θα παντρευτούν. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η ιδιαίτερη ομορφιά των κρίνων αυτών, δεδομένου ότι ανθίζουν μέσα στο χιόνι δηλώνει περίτρανα τη δύναμη της φύσης, και προμηνύει την επερχόμενη Άνοιξη και την Ανάσταση.
Στο "Αλώνι" ο κόσμος περιμένει την επιστροφή των προσκυνητών. Το αντάμωμα συνοδεύεται από γλέντι και άφθονα νηστίσιμα εδέσματα. Ο ήχος του ζουρνά κυριαρχεί και σε συνδυασμό με το νταούλι δημιουργούν μια ατμόσφαιρα που παραπέμπει στα αρχαία ελληνικά δρώμενα.
Έχει ενδιαφέρον να ψάξει κανείς την πλούσια παράδοση που συνοδεύει αυτό το έθιμο, θρησκευτική και λαϊκή. Το θαύμα των κολύβων των Αγίων Θεοδώρων έχει μεγάλη σημασία για τους Νευροκοπιώτες, και το προσκύνημα είναι συνυφασμένο με την ύπαρξή τους. Οι Άγιοι Θεόδωροι είναι αυτοί που μαζί με τον Άι Λια δημιούργησαν κάποτε μια αλυσίδα προστασίας για τους κατοίκους της περιοχής, γι' αυτό και κατέχουν ιδιαίτερη θέση στην καρδιά τους. Η ανάβαση στο εξωκλήσι είναι για κάποιους δια βίου τάμα και μεταφέρεται από τον γιο στον πατέρα, από γενιά σε γενιά.
• Η ημέρα των Θεοφανίων στο Νευροκόπι είναι πλέον γνωστή σε όλη την επικράτεια, μιας και οι "βουτιές" στο ποτάμι για την διεκδίκηση του Σταυρού γίνονται στις πιο χαμηλές θερμοκρασίες. Έχει ενδιαφέρον να βρεθείτε στις παρέες των "βουτηχτάδων" που προετοιμάζονται για τη μεγάλη στιγμή, να μοιραστείτε μαζί τους κονιάκ ή τσίπουρο. Αν είστε τυχεροί ίσως βρείτε μια θέση πάνω στη γέφυρα μαζί με το πλήθος που περιμένει να δει τον νικητή!
• Στις 27 Ιουλίου, το Νευροκόπι γιορτάζει τον Άγιο Παντελεήμονα. Είναι οι μέρες που λαμβάνουν χώρα τα «Ακρίτεια», ένας θεσμός παλιός που στο πέρασμα του χρόνου ανανεώθηκε, εμπλουτίστηκε με πλήθος πολιτιστικών και αθλητικών εκδηλώσεων. Την παραμονή του Αγίου Παντελεήμονα τελείται Μέγας Εσπερινός στο εξωκλήσι που δεσπόζει στην πλαγιά του βουνού. Οι μέρες των «Ακριτείων» είναι μια ευκαιρία για τους ετεροδημότες να βρεθούν με τις οικογένειές τους και ταυτόχρονα μια ευκαιρία για τους κατοίκους της περιοχής να ανταλλάξουν ιδέες, να παρουσιάσουν τη δουλειά τους ή να πουλήσουν τα προϊόντα τους στα περίπτερα που στήνονται ειδικά γι' αυτές τις μέρες.



ΑΧΛΑΔΙΑ
• Στις 9 Αυγούστου γίνεται η Αντάμωση των Απανταχού Αχλαδιωτών.
• Τον Δεκαπενταύγουστο το Λιβαδάκι έχει την τιμητική του. Πλήθος κόσμου από διάφορα μέρη της Ελλάδας καταφθάνει στον οικισμό για να γιορτάσει την Κοίμηση της Θεοτόκου. Ο Σύλλογος Κυρίων & Δεσποινίδων φροντίζει για τα παραδοσιακά εδέσματα που θα γευτούν οι επισκέπτες μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας. Η γιορτή συνεχίζεται με πλούσιο φαγητό, μουσική και χορό στα σπίτια των ελάχιστων μόνιμων κατοίκων του οικισμού.



ΒΑΘΥΤΟΠΟΣ
• Του Αγίου Πνεύματος είναι η μέρα που το χωριό φοράει τα καλά του!



ΒΩΛΑΚΑΣ
Η κοινότητα του Βώλακα είναι τόσο πλούσια σε δρώμενα που η φήμη της ξεπερνάει τα όρια του νομού Δράμας. Ο πλούτος της παράδοσης έχει τις ρίζες του πολύ βαθειά στο παρελθόν κι έχει ενδιαφέρον να δει κανείς πώς αυτή συνυπάρχει με τον σύγχρονο τρόπο ζωής και διαφυλάσσεται από τα μέλη της κοινότητας.

• Στις 6 Ιανουαρίου την ημέρα των Θεοφανίων, γίνεται η δημοπρασία της εικόνας της Παναγίας και του Σταυρού. Μετά τη ρίψη του Σταυρού στο σιντριβάνι, αρχίζει το έθιμο της «μπάρας». Μια ομάδα δηλαδή με γκάιντα και νταχαρέ, παίρνουν τους νεόνυμφους της περασμένης χρονιάς και τους περνούν μέσα από το νερό, όπου έγινε ο αγιασμός.
•Στις 7 Ιανουαρίου, του Αγίου Ιωάννη γίνονται οι Αράπηδες, ομάδες από 5-6 άτομα μεταμφιεσμένα. Έχουν στη ράχη τους καμπόυρα , που γίνεται με μια βελέτζα γεμάτη αχυρα, στη μέση ζώνονται με κουδούνια το κεφάλι σκεπάζεται με προβιά, τα χέρια και το πρόσωπο είναι μαυρισμένα με καπνιά και στα χέρια κρατούν ένα χοντρό ξύλο πάνω στο οποίο στηρίζονται και κουνιούνται δίνοντας στον ήχο των κουδουνιών κάποιο ρυθμό. Οι Αράπηδες κινούνται αυτοσχεδιαστικά στο χώρο κρατώντας το σώμα σκυφτό και με πλάγιες κινήσεις προσπαθούν τα κουδούνια. Μαζί με κάθε ομάδα Αράπηδων υπάρχει ο τσαούσης και η νύφη οι οποίοι με το δικό τους τρόπο δίνουν την ευκαιρία στους Αράπηδες να κουνιούνται και να πειράζουν τον κόσμο.
•Στις 8 Ιανουαρίου γίνεται σατιρική αναπαράσταση τοπικού γάμου που αρχίζει το πρωί και τελειώνει το απόγευμα με ομαδικό γλέντι. Την ίδια μέρα βγαίνουνε και οι Αρκούδες ομάδες από μεταμφιεσμένους που φορούν ολόκληρες προβιές, σε κάθε ομάδα υπάρχει ο αρκουδιάρης ο οποίος κατευθύνει τις αρκούδες με ένα ντέφι σκορπώντας κέφι και χαρά.
Την ίδια μέρα λαμβάνει χώρα και το έθιμο του Γιώρα. Ο "Γιώρας" περιφέρεται ανάμεσα στο πλήθος φορώντας στην πλάτη του έναν αυτοσχέδιο σάκο γεμάτο άχυρα. Τον συνοδεύουν δύο "φύλακες" οι οποίοι τον προστατεύουν από τις επιθέσεις του πλήθους που προσπαθεί να βάλει φωτιά στο σάκο. Η προέλευση αυτού του εθίμου καθώς και η ερμηνεία του είναι άγνωστη.
• Η δημιουργία προστατευτικού κύκλου παίρνει τη δική του ξεχωριστή μορφή στο Βώλακα. Το έθιμο συνδέεται με τη γιορτή του Αγίου Πνεύματος και στην τοπική εθιμολογία είναι γνωστό ως «μουλαροδρομίες». Σύμφωνα με ανέκδοτη περιγραφή : «Την παραμονή της γιορτής δύο παλικάρια, το ένα από τη μεριά του χωριού και το άλλο από την άλλη (από τον πάνω μαχαλά και τον κάτω μαχαλά όπως λένε), πήγαιναν στην εκκλησία, τους ευλογούσε ο παπάς και τους έδινε ένα χαρτάκι που το πήγαιναν στο εκκλησάκι του αγίου Πέτρου στα σύνορα του χωριού. Τα δυο παλικάρια ξεκινάνε το απόγευμα και κάνουνε τον περίγυρο του χωριού έχοντας σαν τελικό προορισμό τους το εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται στο Φαλακρό. Με τον περίγυρο αυτό θέλουν να λάβει υπόψη του το Άγιο Πνεύμα ολόκληρο το χωριό και τα χωράφια τους, να τους φωτίσει και να τους βοηθήσει σε δύσκολες καταστάσεις. Οι γυναίκες κρατούν στα xέρια τους τα "δάκρυα της Παναγίας" (ένα φυτό της περιοχής - με αυτό στολίζουν και τον Επιτάφιο το Πάσχα). Τα παλικάρια τα ονόμαζαν «συνουργίες» γιατί γύριζαν τα σύνορα. Το πρωί που φθάνουν στο εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος τους περιμένει ο παπάς καθώς και πολλοί άλλοι προσφέροντας τους ούζο και μεζέ. Ο παπάς τους μυρώνει και ξεκινάει τη λειτουργία στο εκκλησάκι. Στη συνέχεια παίρνουν όλοι αγιασμό. Πολλοί είναι ταγμένοι στο Άγιο Πνεύμα και έτσι πάνε αποβραδίς και ετοιμάζουν το γνωστό «κουρμπάνι». Μετά το φαγητό στήνεται ένας μεγάλος χορός που κρατάει μέχρι το μεσημέρι.



ΓΡΑΝΙΤΗΣ
• Στο παρεκκλήσι της Παναγίας στις 15 Αυγούστου εορτάζεται η Κοίμηση της Θεοτόκου.
• Την παραμονή της γιορτής των Αρχαγγέλων στις 7 Νοεμβρίου γιορτάζει η εκκλησία των Ταξιαρχών. Αξίζει να την επισκεφτείτε μιας και βρίσκεται σε ένα αληθινό μαγευτικό περιβάλλον.



ΔΑΣΩΤΟ
• Στις 15 Αυγούστου γιορτάζει η Εκκλησία του χωριού και όπως είναι επόμενο ένα καθαρά ποντιακό γλέντι στήνεται στην πλατεία με πολύ κέφι και πεντανόστιμα εδέσματα.
• Την Παρασκευή μετά το Πάσχα γιορτάζει το εκκλησάκι της Ζωοδόχου Πηγής και πλήθος κόσμου το επισκέπτεται.



ΕΞΟΧΗ
• Μια βόλτα στην Εξοχή την ημέρα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος επιβάλλεται! Οι ζεστοί και φιλόξενοι κάτοικοι του χωριού θα σας φιλέψουν την καθιερωμένη σαρδέλα στα κάρβουνα .



ΚΑΤΑΦΥΤΟ
• Στις 8 Νοεμβρίου η γιορτή των Αρχαγγέλων γίνεται στο Ακρινό, μια από τις πιο όμορφες τοποθεσίες του λεκανοπεδίου.
• Στις 19 Μαϊου γίνονται εκδηλώσεις μνήμης για την Γενοκτονία των Ποντίων.



ΚΑΤΩ ΒΡΟΝΤΟΥ
• Στις 15 Αυγούστου ένα μεγάλο πανηγύρι προς τιμήν της Παναγίας στήνεται από τους κατοίκους του χωριού.
• Στις 21 Μαΐου γιορτάζει το εξωκλήσι των Κωνσταντίνου & Ελένης, το οποίο βρίσκεται σε ένα παλιό στρατώνα δυτικά του χωριού.



ΛΕΥΚΟΓΕΙΑ
• Στις 23 Απριλίου, ημέρα του Άι-Γιώργη είναι μέρα γλεντιού για τους κατοίκους των Λευκογείων. Όπου κι αν βρεθείτε, μην αρνηθείτε το τσιπουράκι γιατί μπορεί να παρεξηγηθούν!



ΜΙΚΡΟΚΛΕΙΣΟΥΡΑ
• Στις 23 Απριλίου το χωριό γιορτάζει τον Άγιο Γεώργιο. Εκείνη την ημέρα εκτός από τις λατρευτικές εκδηλώσεις πραγματοποιείται ίσως ο πιο περίεργος αγώνας ποδοσφαίρου, μεταξύ παντρεμένων και ελεύθερων.
• Κάθε καλοκαίρι το σαββατοκύριακο πριν τον Δεκαπενταύγουστο, (περίπου στις 10 Αυγούστου), γίνεται η Γιορτή των Μεταναστών. Μια μέρα πραγματικού πανηγυριού όχι μόνο για τους ξενιτεμένους αλλά και για όλους τους επισκέπτες.



ΜΙΚΡΟΜΗΛΙΑ
• Στις 27 Ιουλίου οι κάτοικοι του χωριού τιμούν τον Άγιο Παντελεήμονα με πανηγυρικές εκδηλώσεις. Ημέρα χαράς και γλεντιού που ως ίθισται συνοδεύεται από πλούσιους μεζέδες και πολύ χορό.



ΟΧΥΡΟ
• Η 6η Απριλίου, είναι ημέρα μνήμης των πεσόντων και ηρωικά μαχόμενων στο Β' Παγκ. Πόλεμο. Έλληνες και ξένοι επισκέπτες καταφθάνουν στο χωριό για να τιμήσουν συγγενείς και φίλους, να θυμηθούν και να κρατήσουν ζωντανές αυτές τις μνήμες. Το Μουσείο του Οχυρού Λίσσε, πιο λευκό από ποτέ, μας υποδέχεται με την παρουσία στρατιωτικής φρουράς. Είναι η μοναδική ευκαιρία για τον επισκέπτη να γνωρίσει πτυχές της ιστορίας άγνωστες στον πολύ κόσμο, μέσα από το πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό που εκτίθεται εκείνη την ημέρα από τον Στρατό, και να δει από κοντά ιστορικά κειμήλια του πολέμου που φυλάσσονται στο Μουσείο.



ΠΑΓΟΝΕΡΙ
• Ο Δεκαπενταύγουστος είναι μια καλή ευκαιρία να βρεθεί κανείς στο Παγονέρι μιας και ο Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ανοίγει την αγκαλιά του διπλά στον επισκέπτη. Πλούσιοι μεζέδες και άφθονο κρασί μπορείτε να γευτείτε σε κάθε γωνιά του παραδοσιακού οικισμού, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα την υπέροχη θέα.



ΠΕΡΙΘΩΡΙ
• Το Καρναβάλι Περιθωρίου την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς είναι πλέον θεσμός. Πλήθος κόσμου από το λεκανοπέδιο και πολλοί επισκέπτες συμμετέχουν σε ένα ξέφρενο γλέντι.
• Εκδήλωση μνήμης για την γενοκτονία των ποντίων στις 20 Μαΐου.
• Η Καλλιτεχνική εβδομάδα στο τέλος του Ιουνίου που διοργανώνει o Πολιτιστικός Σύλλογος Περιθωρίου. Σεμινάρια μουσικού και θεατρικού παιχνιδιού, κατασκευή χειροποίητου κοσμήματος είναι μερικές από τις δραστηριότητες της εβδομάδας αυτής. Τις ίδιες μέρες αναβιώνεται και το έθιμο του Άι Γιάννη του Κλείδωνα, με φωτιές, μουσική και χορό.
• Εκδηλώσεις του Προφήτη Ηλία από τις 16 έως τις 20 Ιουλίου. Βραδιές με παραδοσιακές και λαϊκές μουσικές, θέατρο σκιών, προβολές ταινιών για μικρούς και μεγάλους, μουσικοχορευτικές παραστάσεις, εκθέσεις φωτογραφίας και ζωγραφικής, παράλληλα με τον καθιερωμένο εορτασμό στο εξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία που βρίσκεται σε μια ονειρική τοποθεσία στο βουνό.



ΠΟΤΑΜΟΙ
• Στις 6 και 7 Αυγούστου, ανήμερα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, διοργανώνονται τα «Παραμεθόρεια» και το River Party Ποταμών.



ΧΡΥΣΟΚΕΦΑΛΟΣ
• Το χωριό γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου την Γέννηση της Θεοτόκου και γίνεται ένα μεγάλο πανηγύρι. Την προηγούμενη ημέρα γίνεται η περιφορά της εικόνας σε όλο το χωριό.

Το φωτογραφικό υλικό από τα δρώμενα των Αγίων Θεοδώρων είναι από το προσωπικό αρχείο του κου Σάββα Φιλιππίδη. (© Σάββας Φιλιππίδης)

Το φωτογραφικό υλικό που ακολουθεί είναι από το προσωπικό αρχείο του κου Γεωργίου Μίρκου (© Γεώργιος Μίρκος)